Vertigo Nasıl
Tedavi Edilmeli?
Vertigo nasıl tedavi edilmeli? Vertigo tedavisi altta yatan nedene göre değişir: ilaç tedavisi, manevra tedavisi (BPPV için), cerrahi müdahale, vestibüler rehabilitasyon ve yaşam tarzı düzenlemesi. Doğru tanı için detaylı KBB muayenesi şarttır.
Vertigo Tedavisi - Genel Bakış
Vertigo nasıl tedavi edilmeli? Vertigo tedavisi ilaçlarla, tıbbi müdahalelerle veya kendiliğinden geçme yöntemi ile yapılabilir. Vertigo tedavisi altta yatan sebebe bağlı planlanır. Orta kulak enfeksiyonlarında antibiyotik, BPPV'de manevra tedavisi, tümörlerde cerrahi, kafa travmalarında izlem yaklaşımları uygulanır.
Vertigo tanısı detaylı anamnez, fizik muayene, Dix Hallpike testi, yuvarlama testi, görüntüleme (MR, BT anjiyografi, Doppler ultrason) ile konur. Tedavi başarısı için doğru tanı şarttır. İlk başvuru KBB uzmanına olmalıdır.
Vertigo Nasıl Tedavi Edilmeli?
Vertigo tedavisi ilaçlarla, tıbbi müdahalelerle veya kendiliğinden geçme yöntemi ile yapılabilir. Vertigo tedavisi altta yatan sebebe bağlı olarak yapılır. Bunun için vertigoya sebep olan etkenlerin bilinmesi gerekir.
Orta kulak enfeksiyonları neden olduysa buna uygun ilaçlar kullanılır. Bu ilaçlar genel olarak antibiyotiklerdir. Antibiyotik kullanımı ile enfeksiyon kısa sürede geçer. Vertigoya iyi veya kötü huylu tümörlerin neden olması durumunda ise tümörün ameliyat ile alınması gerekir.
Tümör ameliyatla alındıktan sonra vertigo tamamı ile geçer. Vertigoya kafa travmaları neden olduysa kendiliğinden geçmesi beklenir. Ancak geçmemesi halinde önemli sorunlar olduğu bilinmeli ve bir uzmana başvurulmalıdır. Detaylı tedavi bilgisi için vertigo tedavisi sayfamızı inceleyebilirsiniz.
| Vertigo Nedeni | Tedavi Yöntemi | Süre / Başarı |
|---|---|---|
| Orta Kulak Enfeksiyonu | Antibiyotik tedavisi | 7-14 gün |
| BPPV (Kristal Kayması) | Epley / Semont manevrası | Uygun vakalarda %85-90 etkili |
| Beyin Tümörü | Cerrahi ameliyat | Tek seferlik + iyileşme |
| Kafa Travması Sonrası | İzlem + ilaç (gerekirse) | Kendiliğinden iyileşme |
| Meniere Hastalığı | Düşük tuzlu diyet + betahistin | Kronik takip |
| Vestibüler Nörit | İlaç + vestibüler rehabilitasyon | 6-8 hafta kompansasyon |
| Labirentit | Antibiyotik / antiviral | 1-2 hafta akut + 4-6 hafta |
| Koleastom | Cerrahi temizleme | Tek seferlik cerrahi |
Vertigo Tanısı Nasıl Konur?
Vertigo tanısı konmadan önce hastanın hikayesi iyice dinlenmelidir. Hastadan hastalık ile alakalı duyduğu hissin tarif edilmesi istenir. Hastanın vereceği cevaba göre gerekli görülmesi durumunda bazı testler yapılır.
Yapılan testler merkezi sinir sistemi ve iç kulakla ilgili olmalıdır. İç kulakta oluşan enfeksiyonun boyutunu görmek veya beyinde oluşan tümörleri görmek için bütün testler yapılmalıdır. Beyne yeteri kadar kan gitmediği düşünülürse şu görüntüleme yöntemleri uygulanır:
- Doppler ultrason: Damarlarda kan akışı değerlendirmesi
- BT anjiyografi: Bilgisayarlı tomografi anjiyografi
- Manyetik rezonans anjiyografi (MR): Detaylı beyin damar görüntüleme
- Kateter anjiyografi: İnvaziv damar görüntüleme
Vertigo tanısı konurken hastanın gün içerisindeki aktiviteleri kontrol edilir. Baş dönmesi her gün düzenli olarak meydana geliyorsa önemli bir sorun olduğu anlaşılır. Detaylı bilgi için vertigo tanısı sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Vertigo Nedenleri Nelerdir?
Vertigonun nedenleri merkezi sinir sistemi ve iç kulak rahatsızlıklarıdır. Herhangi bir sebepten dolayı iç kulakta enfeksiyon oluşur. Bu enfeksiyonlar kulak içindeki kristallerin yer değiştirmesine neden olur. Vücudun dengesini sağlayan bu kristallerin yer değiştirmesine bağlı olarak baş dönmesi ortaya çıkar.
Benign paroksismal pozisyonel vertigo (BPPV) en sık görülen vertigo tipidir. Bu vertigolarda başın çok şiddetli bir şekilde dönmesine neden olan semptomlar görülür. 15 saniye veya bir iki dakika süren bu vertigo çeşidi başın hareketini takiben oluşur.
Genellikle yaşlılarda görülen bu vertigo türü başı öne ve arkaya doğru sağlamakla beraber yatakta dönme hareketi sonucu oluşabilir. İyi huylu olan bu semptom genellikle rahatsız edici bir şekilde gerçekleşir. Detaylı bilgi için BPPV manevra koltuğu ve vertigonun nedenleri sayfalarımızı inceleyebilirsiniz.
Vertigo Oluşumuna Neden Olan Hastalıklar
Vertigo bir hastalık değil belirtidir. Labirentit ve vestibüler nörit olarak adlandırılan iç kulakta enfeksiyon oluşması ile vertigo oluşur. Bu iltihaplanmaya virüsler neden olur. Aşağıdaki hastalıklar bu virüslerin üremesine ve iltihap oluşturmasına neden olur:
- Kızamık: Viral çocukluk dönemi hastalığı
- Gribal enfeksiyon: İnfluenza virüsleri
- Kızamıkçık: Rubella virüsü
- Herpes: Herpes simplex ve zoster virüsleri
- Kabakulak: Tükürük bezi viral enfeksiyonu
- Çocuk felci: Poliovirüs
- Hepatit: Karaciğer viral enfeksiyonu
- EBV (Ebstein-Barr virüsü): Mononükleozis etkeni
En önemli semptomu vertigo olan bir diğer hastalık ise Meniere hastalığıdır. Meniere hastalığında vertigo ile beraber işitme kaybı ve kulak çınlaması da sıklıkla görülen belirtilerdir. Meniere hastalığına neden olan sorunlar ise kafa travmaları, virüsler, genetik nedenler ve alerjik reaksiyonlar olarak bilinir.
Vertigo Belirtileri Nelerdir?
Vertigonun belirtileri içerisinde en sık rastlanan belirti kişinin kendisiyle beraber etrafındaki her şeyin döndüğünü hissetmesidir. Bununla beraber pek çok eşlik eden semptom görülür:
- Mide bulantısı: En sık eşlik eden semptom
- Kusma: Şiddetli ataklarda
- Göz seyirmesi (nistagmus): Karakteristik göz hareketleri
- Göz hareketlerinde anormallik: İstemsiz hareketler
- Terleme: Otonomik yanıt
- İşitme kaybı: İleri seviyelerde, özellikle Meniere'de
- Kulak çınlaması (tinnitus): Sıklıkla eşlik eder
- Bilinç bulanıklığı: Konsantrasyon kaybı
- Görme bozuklukları: Çift görme, bulanık görme
- Yürümede zorluk yaşama: Denge kaybı
- Bilinç değişiklikleri: Dalgınlık, sersemlik
- Konuşma problemleri: İleri derece vertigoda (KIRMIZI BAYRAK!)
Vertigoda Ne Zaman Doktora Gidilmelidir?
Vertigo yaşam standartlarını düşüren bir sorundur. Bu nedenle tanısı konduğunda acil bir şekilde tedavisi yapılmalıdır. Aşağıdaki durumlar görüldüğünde derhal bir uzman hekim yardımı alınmalıdır:
- Çift görme ve görme bozuklukları: Santral vertigo işareti
- Konuşmada zorluk çekme: İnme şüphesi
- Şiddetli ve ani baş ağrısı: Hayatın en kötü baş ağrısı
- Kol ve bacaklarda uyuşma: Nörolojik bulgu
- Kol ve bacaklarda güçsüzlük ve karıncalanma: İnme belirtisi
- Denge kaybı: Kalıcı denge sorunu
- Bilinç kaybı: Acil müdahale gerektirir
İNME (FELÇ) UYARISI - DAKİKALAR DEĞERLİDİR!
Vertigo + yukarıdaki belirtilerden biri varsa: derhal 112'yi arayın. FAST kuralı: F (Face) - yüzde sarkma, A (Arms) - kolda güçsüzlük, S (Speech) - konuşma bozukluğu, T (Time) - zaman çok değerli. İnmede her dakika beyin hücresi ölür - hızlı müdahale hayat kurtarır.
Vertigo Tedavisinde Hastanın Kendi Yapacağı Müdahaleler
Vertigo tedavisi yapılırken kişi evde yapacağı bazı tekniklerle tedaviye yardımcı olabilir. Bunların başında düzenli bir uyku gelir. Vertigo hastası vücuduna yetecek kadar uyku uyumalıdır.
Uykunun kalitesi ve kişiye yetmesi açısından karanlık ve sessiz bir ortamda olması önem taşır. Kişinin uykusunun kaçmaması için uyumadan önce kahve ve çay türü içeceklerden uzak durmalıdır. Vertigoya önemli oranda zarar veren sinir ve stres ortamlarından uzak durulmalıdır.
Vertigo tedavisi yapılırken bazen de dengesiz hareketler yapılabilir. Bu hareketler yapıldığında beyin bir alışma sürecine girer ve vertigoyu benimser. Bunu benimseyen beyin sorunu daha kolay çözme ve tolere etme şansı bulur. Bu bakımdan vertigo tedavisinde incelikle düşünülerek müdahale edilmelidir. Hekim önerisi olmadan egzersizler uygulanmamalıdır.
Vertigo Tedavisinde Beslenmenin Önemi
Beslenmenin her vücut mekanizması üzerindeki etkisi düşünüldüğünde sağlıklı bir şekilde yapılması önem taşır. Vertigo ile beraber mide bulantısı gibi sorunların görülmemesi için düzenli bir beslenme programı oluşturulmalıdır.
Vertigoyu kötü etkileyen sağlıksız ve yağlı gıdalardan uzak durulmalıdır. Aynı zamanda marketlerde dondurulmuş olan ürünler de tüketilmemelidir. Kulaktaki kristallerin yer değiştirmesine bağlı olarak oluşan denge sorunlarının giderilmesi için bol miktarda sıvı tüketimi yapılmalıdır. Günde 2 litre su içilmesi önem taşır.
| Kaçınılması Gerekenler | Önerilen Besinler |
|---|---|
| Sağlıksız ve yağlı gıdalar | Taze sebze ve meyveler |
| Marketlerde dondurulmuş ürünler | Protein zengini beyaz et ve balık |
| Fast food ve işlenmiş besinler | Günde 2 litre su |
| Aşırı tuzlu yiyecekler (Meniere için) | Bitkisel çaylar (papatya, zencefil) |
| Aşırı kafein (kahve, enerji içeceği) | Magnezyum kaynakları (badem, ceviz) |
| Alkol | B6 vitamini kaynakları (tahıllar) |
| Sigara ve nikotin | Düzenli öğünler (hipoglisemi önleme) |
Vertigo Olanların Dikkat Etmesi Gereken Kurallar
Vertigosu olanların günlük hayatlarında dikkat etmeleri gereken birçok kural vardır. Bunların başında beslenme ve uyku düzenleri gelir. Vertigo ataklarını arttırma ve baş dönmelerinin seviyesini daha da artıracağı nedeniyle sigara ve alkol tüketimi tamamen durdurulmalıdır.
Bağımlılık yaratan her üründen uzak durulmalıdır. Vertigo tedavisinde sporun önemi düşünüldüğünde günlük olarak egzersizler de yapılmalıdır. Ancak vertigonun tedavisi için spor yapılırken daha büyük sorunlara yol açılmamalıdır.
Ağır ve kontrolsüz yapılan sporlar vertigo ataklarını daha da arttırabilir. Bunun yerine daha dengeli yoga, meditasyon ve pilates tarzı egzersizler yapılmalıdır.
Vertigo ile karakterize olan baş dönmesi birçok soruna neden olabilir. Bunların başında iş hayatında olanların çalışma sırasında düşme ve çeşitli kafa travmaları yaşaması ihtimalidir. Bu ihtimali ortadan kaldırmak için yüksekte çalışan vertigo hastaları önlem almalıdır.
Vertigoda Dix Hallpike Testi ile Nasıl Tanı Konur?
Dix Hallpike testi vertigo olup olmadığını anlamak için yapılan en güvenilir testlerden biridir. Bu test uygulanırken kişinin başı 45 derecelik bir açı ile yana çevrilir. Yana çevrilen başın aşağı bakması sağlanır.
Kafası sarkıtılarak aşağı bakan kişinin gözlerinde istemsiz bir oynama (nistagmus) varsa vertigo olduğu anlaşılır. Bu seyirme devam ediyorsa iç kulaktan kaynaklı bir vertigo sorunu olduğu anlaşılır. Dix Hallpike testinin yanında vertigo teşhisi koymak için yuvarlama testi de yapılabilir.
Vertigo Hastalarına Sakız Çiğnemek İyi Gelir Mi?
Sakız çiğnemenin çene kaslarında güçlendirme ve stresi azaltma etkilerinin yanında vertigo tedavisinde etkisi büyüktür. Sakız çiğnemek östaki borusunda açılma yaparak kişide rahatlamaya neden olur. Bu etkisinin yanında kulak çınlaması sorununu da büyük bir oranda azaltır.
Sakız çiğneyen vertigo hastalarının bu durumu daha kolay atlattığı bilinir. Ancak önemli bir sorun olan vertigonun sakız ile tamamen geçmesi beklenemez. Sakız yeni başlayan ve henüz ilerlememiş vertigolarda işe yarayabilir. Vertigo tedavisi doktor kontrolünde ve sağlıklı bir yaşam ile yapılmalıdır.
Destekleyici Yöntemler Tedavi Yerini Almaz!
Sakız çiğnemek ve diğer destekleyici yöntemler hekim tedavisinin yerini almaz. (1) Çene eklemi (TMJ) sorunu olanlar dikkatli olmalı. (2) Şikayetler 24 saatten uzun sürerse mutlaka hekime başvurulmalı. (3) Altta yatan ciddi neden atlanmamalı. (4) Doğru tanı için detaylı KBB muayenesi şarttır.
Op. Dr. Fuat Güder
2005 yılından bu yana kulak, burun ve boğaz alanında binlerce hastaya hizmet veren Op. Dr. Fuat Güder, vertigo tedavisi, BPPV, Meniere hastalığı, Dix Hallpike testi, vestibüler nörit ve denge bozukluklarında güncel yöntemler ve kanıta dayalı tıbbi yaklaşımla çalışır. Hasta memnuniyetini ve klinik başarıyı önceleyen yaklaşımı ile Asya KBB Kliniği'nde binlerce başarılı tedavi gerçekleştirmiştir.
Sıkça Sorulan Sorular
Vertigo nasıl tedavi edilmeli?
VERTİGO TEDAVİSİ altta yatan nedene göre yapılır. TEDAVİ SEÇENEKLERİ: (1) İLAÇ TEDAVİSİ - orta kulak enfeksiyonlarında antibiyotik, akut atakta vestibüler süpresörler. (2) MANEVRA TEDAVİSİ - BPPV için Epley/Semont manevrası, uygun vakalarda %85-90 etkili sonuç bildirilmektedir. (3) CERRAHİ - beyin tümörü veya koleastom durumunda. (4) VESTİBÜLER REHABİLİTASYON. (5) DİYET DÜZENLEMESİ - Meniere'de düşük tuzlu diyet. (6) KENDİLİĞİNDEN İYİLEŞME - travma sonrası bazı vakalarda. (7) YAŞAM TARZI DÜZENLEMESİ. Doğru tanı için KBB UZMANI muayenesi şarttır.
Vertigo tanısı nasıl konur?
VERTİGO TANISI birden çok aşamada konur: (1) DETAYLI ANAMNEZ - hastanın hissini tarif etmesi istenir. (2) FİZİK MUAYENE. (3) DİX HALLPIKE TESTİ - BPPV tanısı için altın standart, baş 45 derece çevrilir. (4) YUVARLAMA TESTİ. (5) NİSTAGMUS DEĞERLENDİRMESİ. (6) GÖRÜNTÜLEME - Doppler ultrason, BT anjiyografi, MR (manyetik rezonans anjiyografi), kateter anjiyografi (beyne kan akımı şüphesinde). (7) İLERİ TESTLER - VNG, posturografi, odyometri. (8) GÜNLÜK AKTİVİTE KONTROLÜ. Test seçimi hekim tarafından bireyselleştirilir.
Vertigo nedenleri nelerdir?
VERTİGO NEDENLERİ merkezi sinir sistemi (santral) ve iç kulak (periferik) rahatsızlıklarıdır. (1) BPPV (BENİGN PAROKSİSMAL POZİSYONEL VERTİGO) - en sık görülen tip, iç kulak kristallerinin yer değişimi, 15 sn - 2 dk ataklar, yaşlılarda sık. (2) LABİRENTİT VE VESTİBÜLER NÖRİT - iç kulak iltihaplanması, viral kaynaklı. (3) MENIERE HASTALIĞI - iç kulak sıvı bozukluğu, işitme kaybı ve tinnitus eşlik eder. (4) İÇ KULAK ENFEKSİYONLARI - kristallerin yer değiştirmesi. (5) TÜMÖRLER. (6) KAFA TRAVMALARI. Doğru tanı için detaylı KBB muayenesi şarttır.
Vertigo belirtileri nelerdir?
VERTİGO BELİRTİLERİ: (1) Kişinin kendisi ve çevresinin DÖNDÜĞÜNÜ HİSSETMESİ - en sık belirti. (2) MİDE BULANTISI. (3) KUSMA. (4) GÖZ SEYİRMESİ (nistagmus). (5) GÖZ HAREKETLERİNDE ANORMALLİK. (6) TERLEME. (7) İŞİTME KAYBI (ileri seviyelerde). (8) KULAK ÇINLAMASI (TINNITUS). (9) BİLİNÇ BULANIKLIĞI. (10) GÖRME BOZUKLUKLARI. (11) YÜRÜME ZORLUĞU. (12) BİLİNÇ DEĞİŞİKLİKLERİ. (13) KONUŞMA PROBLEMLERİ (ileri vakada). KIRMIZI BAYRAK semptomlar varsa ACİL SERVİSE başvurulmalı.
Vertigoda ne zaman doktora gidilmelidir?
VERTİGO yaşam standartlarını düşüren bir sorundur. Şu durumlarda DERHAL uzman hekim yardımı alınmalıdır: (1) ÇİFT GÖRME VE GÖRME BOZUKLUKLARI. (2) KONUŞMADA ZORLUK ÇEKME. (3) ŞİDDETLİ VE ANİ BAŞ AĞRISI. (4) KOL VE BACAKLARDA UYUŞMA. (5) KOL VE BACAKLARDA GÜÇSÜZLÜK VE KARINCALANMA. (6) DENGE KAYBI. (7) BİLİNÇ KAYBI. Bu bulgular SANTRAL VERTİGO (inme, beyin lezyonu) düşündürür - DAKİKALAR DEĞERLİDİR. FAST kuralı uygulanmalıdır.
Dix Hallpike testi nedir ve nasıl yapılır?
DİX HALLPIKE TESTİ vertigo olup olmadığını anlamak için yapılan EN GÜVENİLİR TESTLERDEN BİRİDİR. Özellikle BPPV (kristal kayması) tanısında altın standarttır. UYGULAMA: (1) Kişinin başı 45 DERECELİK BİR AÇI ile yana çevrilir. (2) Yana çevrilen başın AŞAĞI BAKMASI sağlanır. (3) Kafa sarkıtılarak aşağı bakan kişinin GÖZLERİNDE İSTEMSİZ BİR OYNAMA (nistagmus) varsa vertigo olduğu anlaşılır. (4) Seyirme devam ediyorsa İÇ KULAKTAN KAYNAKLI vertigo. Dix Hallpike testinin yanında YUVARLAMA TESTİ de yapılabilir. Test mutlaka deneyimli KBB hekimi tarafından klinik ortamda uygulanmalı.
Vertigo evde nasıl tedavi edilir?
VERTİGO TEDAVİSİ EVDE destekleyici önlemlerle desteklenebilir, ancak HEKİM TEDAVİSİNİN YERİNİ ALMAZ. EVDE YAPILABİLECEKLER: (1) DÜZENLİ UYKU - 7-8 saat, karanlık ve sessiz ortam. (2) KAFEİN VE ÇAYDAN UZAK DURMA - özellikle uyumadan önce. (3) STRES YÖNETİMİ - vertigoya zarar verir. (4) HİDRASYON - günde 2 litre su. (5) SAĞLIKSIZ VE YAĞLI GIDALARDAN UZAK. (6) DONDURULMUŞ GIDA YOK. (7) SİGARA VE ALKOL TAMAMEN BIRAKILMALI. (8) YOGA, MEDİTASYON, PİLATES. (9) AĞIR VE KONTROLSÜZ SPORDAN KAÇINMA. (10) YÜKSEKTE ÇALIŞANLAR ÖNLEM ALMALI.
Vertigoda beslenmenin önemi nedir?
VERTİGO TEDAVİSİNDE BESLENME önemli rol oynar. KAÇINILMASI GEREKENLER: (1) SAĞLIKSIZ VE YAĞLI GIDALAR. (2) DONDURULMUŞ ÜRÜNLER. (3) AŞIRI TUZLU YİYECEKLER - özellikle Meniere'de zararlı. (4) FAST FOOD. (5) ALKOL. (6) AŞIRI KAFEİN. ÖNERİLEN: (a) BOL SIVI TÜKETİMİ - günde 2 LİTRE SU (kulaktaki kristallerin yerleşmesini destekler). (b) TAZE SEBZE VE MEYVELER. (c) PROTEİN ZENGİNİ BESİNLER. (d) DÜZENLİ ÖĞÜNLER. (e) MAGNEZYUM kaynakları. (f) B6 VİTAMİNİ. Beslenme planı hekim/diyetisyen ile bireyselleştirilmeli.
Sakız çiğnemek vertigoya iyi gelir mi?
SAKIZ ÇİĞNEMEK vertigo tedavisinde destekleyici etki gösterebilir. MEKANİZMALARI: (1) ÇENE KASLARINI GÜÇLENDİRİR. (2) STRESİ AZALTIR. (3) ÖSTAKİ BORUSUNDA AÇILMA yaparak rahatlamaya neden olur. (4) KULAK ÇINLAMASI sorununu büyük oranda azaltabilir. (5) Sakız çiğneyen vertigo hastalarının durumu daha kolay atlatabildiği bilinir. SINIRLAMALAR: (a) Vertigonun sakız ile TAMAMEN GEÇMESİ BEKLENEMEZ. (b) YENİ BAŞLAYAN ve henüz ilerlememiş vertigolarda işe yarayabilir. (c) İleri vakalarda yetersizdir. (d) Çene eklemi (TMJ) sorunu olanlar dikkatli olmalı. Vertigo tedavisi mutlaka HEKİM KONTROLÜNDE yapılmalıdır.
BPPV nedir ve nasıl tedavi edilir?
BPPV (BENİGN PAROKSİSMAL POZİSYONEL VERTİGO) en sık görülen vertigo tipidir. ÖZELLİKLERİ: (1) Başın şiddetli dönmesine neden olan semptomlar. (2) Atak süresi 15 saniye - 2 dakika. (3) Baş hareketini takiben oluşur. (4) Genellikle YAŞLILARDA görülür. (5) Başı öne, arkaya sağlama veya YATAKTA DÖNME hareketi sonucu tetiklenir. (6) İYİ HUYLUDUR ancak rahatsız edicidir. TEDAVİ: (a) Manevra tedavileri - EPLEY VE SEMONT MANEVRASI, mutlaka deneyimli KBB hekimi tarafından klinik ortamda uygulanır. (b) TRV MANEVRA KOLTUĞU - dirençli vakalarda. (c) Uygun vakalarda %85-90 etkili sonuç bildirilmektedir. (d) Düzenli takip şart.
Vertigo Tedavisi İçin
randevu alın.
Op. Dr. Fuat Güder ile İstanbul Ataşehir'de detaylı KBB muayenesi, Dix Hallpike testi, vestibüler değerlendirme ve kişiye özel tedavi planlaması.