Vertigo Tedavisi

Vertigo tedavisi nedene göre planlanır. En sık görülen BPPV (kulak kristali oynaması) için Epley veya Semont manevrası uygulanır; bu manevra ile kristaller yerine oturtulur ve %80-90 hasta ilk seansta düzelir. Meniere hastalığında diüretik ve düşük tuzlu diyet, vestibüler nörit için kortizon, migrene bağlı vertigoda profilaktik tedavi uygulanır. Tedavi mutlaka KBB uzmanı tarafından doğru tanı sonrası planlanmalıdır.

Vertigo için en sık kullanılan ilaçlar: Betahistin (Betaserc) - iç kulak kan dolaşımını iyileştirir, Meniere ve dengeli vertigoda standart tedavidir. Antihistaminikler (Dimenhidrinat, Meclizin) - akut atak sırasında baş dönmesini azaltır. Antiemetikler (Metoklopramid) - bulantı ve kusmayı kontrol eder. Diazepam türü anksiyolitikler kısa süreli kullanılabilir. BPPV'de ilaç tek başına yeterli değildir, manevra tedavisi gerekir.

Kulak kristali oynaması (BPPV) atakları çok kısa sürelidir; pozisyon değişikliği ile tetiklenir ve genellikle 10-60 saniye sürer. Tedavi edilmezse haftalar boyunca tekrarlayabilir. Manevra tedavisi (Epley) ile %80-90 hasta ilk seansta tam iyileşir. Tedavi 5-10 dakika sürer, sonuç anlıktır. Tekrarlama oranı yıllık %15-30 arasındadır.

BPPV vakalarının bir kısmı tedavi edilmese de haftalar veya aylar içinde kendiliğinden geçebilir. Ancak bu süreçte hasta sürekli atak yaşar, düşme riski artar, sosyal yaşam etkilenir. Manevra tedavisi ile birkaç dakikada tam iyileşme mümkündür. Diğer vertigo nedenlerinden Meniere ve vestibüler nörit kendiliğinden geçmez ve tedavi gerektirir. Migrene bağlı vertigo profilaktik tedaviye yanıt verir.

Vertigo nedenleri periferik (iç kulak kaynaklı) ve santral (beyin kaynaklı) olarak ikiye ayrılır. Periferik nedenler (%85): BPPV (kulak kristali oynaması, en sık), Meniere hastalığı, vestibüler nörit, labirentit. Santral nedenler (%15): vertebro-baziler yetmezlik, multipl skleroz, beyin sapı tümörleri, migren. Tetikleyici faktörler: stres, uykusuzluk, kafa travması, viral enfeksiyonlar, D vitamini eksikliği, dehidratasyon.

BPPV (Benign Paroksismal Pozisyonel Vertigo), iç kulaktaki otokonia adı verilen küçük kalsiyum karbonat kristallerinin yerinden oynayarak yarım daire kanallarına düşmesi sonucu oluşur. Halk arasında "kulak kristali oynaması" olarak bilinir. Pozisyon değişikliği (yatağa yatma, başı çevirme, eğilme) ile tetiklenen 10-60 saniyelik şiddetli baş dönmesi atakları yapar. Tüm vertigo vakalarının yaklaşık %50'sini oluşturur.

Epley manevrası (Kanalit Repozisyon Manevrası), BPPV tedavisinde kullanılan altın standart yöntemdir. Hastanın başı belirli açılarda hareket ettirilerek yarım daire kanallarına düşmüş kristaller yerine geri oturtulur. Manevra 5-10 dakika sürer. 4 ana pozisyon vardır; her pozisyonda 30-60 saniye beklenir. İlk seansta başarı oranı %80-90'dır. KBB uzmanı tarafından mutlaka steril şartlarda yapılmalıdır.

Vertigo atağı sırasında: derhal güvenli bir yere oturun veya uzanın, başınızı sabit tutun, gözlerinizi açık tutarak sabit bir nokta odaklayın, ani hareket etmeyin, atak sonrası yavaşça kalkın. İlk yardım için hekim önerisi olan ilacınız varsa kullanın. Bulantı için yavaş yavaş su yudumlayın. Atak 5 dakikadan uzun sürerse, ilk kez yaşıyorsanız veya bayılma, görme bozukluğu, konuşma bozukluğu, tek taraflı güçsüzlük eşlik ediyorsa derhal acil servise gidin.

Vertigo hastaları şunlara dikkat etmelidir: düzenli ve yeterli uyku (7-8 saat), stres yönetimi (meditasyon, nefes egzersizleri), kafein, alkol ve sigaradan uzak durma, bol su tüketimi (günde 2-2.5 litre), tuzlu gıdaları azaltma (özellikle Meniere hastaları), D vitamini desteği (eksikse), ani baş hareketlerinden kaçınma, yatakta yavaş kalkma, yüksekten ve basamaklardan dikkatli inip çıkma, atak dönemlerinde araç kullanmama.

Vertigo vakalarının büyük çoğunluğu (%95+) ameliyatsız tedavi edilir. Ameliyat sadece çok özel durumlarda düşünülür: ilaç ve manevra tedavisine yanıt vermeyen kronik Meniere hastalığı, vestibüler schwannoma (akustik nörinom) gibi tümörler, kalıcı periferik vestibüler bozukluklar. Yapılabilecek cerrahiler: endolenfatik kese dekompresyonu, vestibüler nörektomi, labirentektomi. Tüm bu seçenekler son çare olarak değerlendirilir.